Tajemnicze Karkonosze : Twierdza Stachelberg miała bronić Czechosłowacji

Twierdza Stachelberg, a właściwie grupa warowna o tej nazwie, miała w przededniu II wojny światowej osłaniać Czechosłowację od strony tzw. Bramy Lubawskiej we wschodnich Karkonoszach. Choć nigdy nie została ukończona, ten monumentalny obiekt obronny do dziś budzi ogromne wrażenie.

W założeniu Stachelberg miał być fortem artyleryjskim, składającym się z szeregu naziemnych obiektów oraz rozbudowanej sieci podziemnych korytarzy o łącznej długości około 3,5 km. Jego budowa rozpoczęła się w latach 1937–1938 jako część czechosłowackiego systemu umocnień, zwanego także „Małą Linią Maginota”. Fortyfikacje te miały stanowić zaporę przed hitlerowską inwazją i zapobiec zbrojnemu zajęciu Sudetenlandu. Pas bunkrów obejmował niemal całe północne Czechy – od Doliny Łaby na zachodzie aż po Český Těšín (Czeski Cieszyn) na wschodzie.

Twierdza wznosi się na wzgórzu Hřebínek, nad wsią Babí, pomiędzy Žacléřem a Trutnovem. Planowano tu budowę jedenastu ciężkich schronów (przeciwpiechotnych i artyleryjskich), połączonych rozległym systemem podziemnych korytarzy – tzw. poternami. Uzupełnieniem systemu obrony miały być także liczne lekkie bunkry (tzw. rzopiki) oraz umocnienia polowe, takie jak okopy.

Stachelberg miał być największą twierdzą czechosłowackiego systemu umocnień. Do 1938 roku, mimo intensywnego tempa prac, udało się ukończyć jedynie jeden ciężki schron – T-S 73 Polom, i to nie w pełni. W miejscach planowanych pozostałych fortów piechoty zachowały się jedynie fragmenty fundamentów i schody przykryte żelbetową płytą.

Podziemia twierdzy, choć wydrążone na długości 3,4 km, w większości pozostały niewybetonowane. Mimo to system ten jest unikalny – korytarze i hale znajdują się na głębokości od 25 do 60 metrów pod powierzchnią. Pod ziemią miała się mieścić cała infrastruktura niezbędna do funkcjonowania załogi liczącej 778 osób, w tym koszary, magazyny amunicji i materiałów, elektrownia oraz stacja filtracji powietrza. Do dziś zachowało się kilka unikatowych elementów budowy, m.in. oryginalne szalunki do betonowania hali z 1938 roku.

Wejście do podziemi prowadzi przez schron T-S 73 Polom, który jest jedynym w pełni wybetonowanym obiektem grupy warownej. Zajmuje powierzchnię 3177 m³ i znajduje się w środkowo-lewej części twierdzy, w wysuniętej pozycji względem spodziewanego natarcia Niemców, na wysokości 624 m n.p.m. Schron połączony jest z systemem podziemnych korytarzy szybem o głębokości 35 metrów, wyposażonym w schody i windę amunicyjną – aby dostać się do wnętrza, trzeba pokonać 186 stopni. Temperatura w podziemiach waha się od 7 do 14°C.

W pierwotnym planie za schronem miała stanąć wieża artyleryjska T-S 75 – ogromne dzieło inżynieryjne, do którego betonowania zużyto 3777 m³ masy betonowej. Po ukończeniu obiekt miał zostać uzbrojony w ciężkie karabiny maszynowe oraz dwa działa przeciwpancerne kalibru 47 mm. Boki schronu miały dodatkowo zabezpieczać lekkie karabiny maszynowe.

Porzucona twierdza i jej losy po wojnie

Budowę twierdzy przerwano w 1938 roku, po układzie monachijskim, kiedy to Francja i Wielka Brytania – bez udziału Czechosłowacji – zgodziły się na przyłączenie Kraju Sudeckiego do III Rzeszy. Czechosłowacka armia, nie chcąc oddać twierdzy w ręce Niemców, wysadziła tunel wejściowy i zalała podziemia.

Po wojnie umocnienia niszczały. W latach 1966–1990 jedyny ukończony bunkier – T-S 73 Polom – służył jako magazyn toksycznego pestycydu Aredyn. Po usunięciu zanieczyszczeń, w 1993 roku schron został udostępniony zwiedzającym. W 2000 roku częściowo osuszono podziemia, a od 2019 roku można je zwiedzać wyłącznie w towarzystwie przewodnika.

Na terenie twierdzy w 2015 roku wzniesiono drewnianą wieżę widokową. Rozpościera się z niej panorama na południowo-wschodnie Karkonosze, Žacléř, Wzgórza Bramy Lubawskiej, Góry Krucze i Jestřebí hory.

Właśnie przeczytaliście kolejny artykuł w ramach cyklu Tajemnicze Karkonosze. Jeżeli zainteresowała Was taka tematyka, zachęcamy do odwiedzenia zakładki 24jgora.pl/tajemniczekarkonosze. Tworząc dzisiejszy wpis korzystaliśmy z źródła dostępnego na łamach portalu turystycznego Karkonosze GO.
W poniższym artykule znajdziecie jeszcze więcej informacji na temat Stachelberg:

# Tajemnicze Karkonosze : Twierdza Stachelberg miała bronić Czechosłowacji