Kotlina i okolice - Bukowiec

Bukowiec

     Bukowiec jest dużą wsią leżącą w pd. – zach. części Rudaw Janowickich, zwanej także Pogórzem Rudaw Janowickich. Zajmuje rozległe obniżenie pomiędzy Mrowcem na pn.- zach. a Bramką – Brzeźnikiem i Parkową na pd. Od pn. wieś osłania bezimienne wzgórze ze sztucznymi ruinami. W dole wsi są pozostałości dawnego założenia architektoniczno-krajobrazowego, związanego z rezydencją pałacową.

Bukowiec należy do starszych wsi w regionie. Pierwsza wzmianka z około 1305 r wymienia go wśród istniejących już wsi, które płaciły podatek biskupowi wrocławskiemu.

Była to wieś rycerska, należała do znanego śląskiego rodu von Zedlitzów. Około 1420 r Hans von Zedlitz założył przy wsi stawy rybne. W 1659 r Bukowiec przeszedł w ręce baronów Reibnitz jako wiano Barbary, córki ostatniego z tej linii. Po nich wieś w 1759 r posiadał niejaki von Kottwitz, od którego, w1762 r wieś zakupiła Barbara H von Festenberg-Packisch. Od 1765 r należała do von Packischa. W 1770 r posiadał ją von Luck, a od 1773 r wdowa po nim Barbara H. Von Luck. Baron Karl F.S. von Seher-Thoss, kupił wieś w 1774 r i przkazał w spadku córce generała Marii E. von Prittwitz, która jednak zrezygnowała i w 1785 r odsprzedała hr. Fryderykowi von Redenowi. W 1825 r właścicielką Bukowca, była owdowiała hr. von Reden. Po jej śmierci, w 1870 r majątek przeszedł w ręce baronów von Rotenhanów i pozostał aż do 1945 r.

W XVI w von Zedlitzowie, zbudowali w Bukowcu renesansowy dwór obronny, otoczony fosą. Po wojnie 30-letniej Bukowiec stał się ośrodkiem tkactwa chałupniczego. W 1748 – 49 r baron von Reibnitz ufundował drewniany dom modlitw, na miejscu którego, w 1782 r postawiono murowanym kościoł z pastorówką.

W 1786 r w Bukowcu był dwór, 4 folwarki, 2 kościoły, 2 plebanie, szkoła i 2 młyny wodne, a mieszkało 16 kmieci, 66 zagrodników i 13 chałupników. Hr. von Reden przystąpił do gruntownej przebudowy dworu na okazała rezydencję. Równocześnie stworzył rozległy park krajobrazowy i zaczął wznosić szereg budowli ogrodowych. Pałac remontowano w latach 1790 – 1800, a budowle ogrodowe do 1820 r.

W początku XIX w w skład Bukowca wchodziły też Jeżyny. Park powiększono, włączając okoliczne wzniesienia, aż sięgnął po Bramkę i Brzeźnik, a na wsch. Po Młockarza i Dłużynę. W Bukowcu bywali znamienici goście: Johan Wolfgang, Goethe, feldmarszałek August von Gneisenah, w styczniu 1809 r min. von Stein, potem król Fryderyk Wilhelm III i członkowie jego rodziny. Sławą cieszyły się zarówno wspaniałe wnętrza pałacowe, ale i park, stawy oraz większość pawilonów ogrodowych. Z inicjatywy hr. von Redena powstało w Bukowcu Towarzystwo Biblijne, które później prowadziła hrabina von Reden. Powstał też związek Młodzieńców i Panien. Pastor Scholz na polecenie hrabiny założył szkółkę niedzielną dla dorosłych i przytułek dla biednych. Ona też sprowadziła do sąsiednich Mysłakowic eksulantów z Tyrolu, którzy założyli tam osadę Zillertal. Była także inicjatorką przeniesienia do Karpacza kościółka Wang.

W 1825 r we wsi było 119 domów, pałac, 2 folwarki, 2 kościoły, 2 młyny wodne, cegielnia, browar i serowarnia, w której produkowano sery szwajcarskie. Do majątku należały 54 stawy, w którym hodowano karpie. Hrabina wciąż rozbudowywała park, jej należy zawdzięczać min. powstanie Opactwa, będącego mauzoleum zmarłego męża.

W 1840 r wieś liczyła 119 domów, pałac, 4 folwarki, 2 kościoły, 2 młyny wodne, 3 ogrody, cegielnia, gorzelnia, browar i serowarnia, mieszkało 20 rzemieślników i 7 handlarzy.

Od początku XIX w rezydencja w Bukowcu cieszyła się ogromną popularnością, występowała we wszystkich ówczesnych przewodnikach. Wieś uchodziła za letnisko. Polecano miejscowe gospody, przede wszystkim browar i karczmę sądową. W okresie międzywojennym były tu 3 gospody i 4 pensjonaty mające łącznie 70 miejsc noclegowych.

W czasie wojny we wsi i okolicy pracowali w kamieniołomach więźniowie obozu Gross-Rosen. Część zmarłych zamordowanych pochowano na miejscowym cmentarzu.

Po wojnie pałac został rozszabrowany, ale budynki ocalały. Początkowo przez kilka lat nad stawem działała stacja rybacka Uniwersytetu Wrocławskiego, a w pałacu mieścił się dom wczasowy Uniwersytetu i Politechniki Wrocławskiej. Po 1973 r ulokowano w nim Wojewódzki Ośrodek Postępu Rolniczego, Ośrodek Doradztwa Rolniczego, wreszcie Karkonoski Uniwersytet Ludowy, zorganizowany przy pomocy duńskich władz i organizacji. Miał za cel prowadzenie kształcenia zawodowego głównie dla bezrobotnych, oraz prowadzenie rehabilitacji osób niepełnosprawnych. Obecnie mieści się w nim zakład usług specjalnych Związku Gmin Karkonoskich.

Warto zobaczyć:

Kościół parafialny św. Jana Chrzciciela, wzniesiony w 1782 r dla ewangelików.

Kościół filarny św. Marcina pierwotnie wzmiankowany w 1309 r. Obecny powstał na początku XIV w.

Zespół pałacowy w parku krajobrazowym. Z pierwotnego dworu z połowy XVI w zachowały się sklepione piwnice i fragment murów przyziemia. Obecny powstał w latach 1790-1800.

W centrum wsi stoi karczma sądowa z XVIII w.

Przy ulicy Robotniczej stoi remiza OSP z z początku XX w.

Przy ul. Wiejskiej znajduje się trafostacja z 1930 r.

Przy ulicy Wiejskiej 3 stoi kamienny krzyż pokutny z wyrytą dzidą.

Budynki mieszkalne i gospodarcze:

Plac kościelny 1 – XIX w.

Ul. Młynarska 2, 4 – XIX w.

Ul. Robotnicza 12, 26 – XIX w.

Ul. Szkolna 2 – 1937 r. 9 – XIX w.

Ul Tokarska 7,10, 11, 12 – XIX. 15 – 1920. 17 – XIX.

Ul. Wiejska 2 – XIX. 5 – XX. 13, 14, 22, 26, 28 – XIX. 52 – XX. 54 – 1884. 57 dawny dom ludowy – XIX

Dawne nazwy:

1300 – Buchwalt

1499 – Ober-, Nieder-Buchwalt, Buchwalt

1668 – Buchwald

1786 – Buchelt, Buchwalde

1816 – Buchwald

1896 – Bukowina, Buchwalde, Buchwald

1945 – Zeylandowo, Bukownik

1946 – Bukowiec