Ślad zapomnianej historii. Trwa remont wieży dawnego kościoła w Twardocicach

W Twardocicach (gm. Pielgrzymka) trwają prace remontowe przy wieży dawnego Kościoła Ewangelickiego – obiektu wyjątkowego nie tylko ze względu na swoją skalę i konstrukcję, ale przede wszystkim z powodu historii, która nie mieści się w prostym schemacie zabytkowej świątyni protestanckiej.

Historia kościoła w Twardocicach jest długa i burzliwa, naznaczona również pamięcią o prześladowaniach religijnych. Pierwotnie świątynię zbudowano w tym miejscu w 1448 roku. Jednak budowla nie dotrwała w pierwotnej formie do naszych czasów, kościół bowiem dwukrotnie spłonął i dwa razy został odbudowany.

W połowie XVI wieku w Twardocicach osiedlili się wyznawcy nauk się Caspara Schwenckfelda, ślaskiego reformatora religijnego.  Głosił całkowitą wolność wyznania, tolerancję religijną i rozdział kościoła od państwa. Schwenckfeld prowadził ostrą polemikę z Marcinem Lutrem. Nie zgadzał się z nim w kwestiach wolnej woli, niemożności przestrzegania przykazań bożych oraz sakramentów. Twierdził m.in, że chrzest przyjmowany w dzieciństwie a więc bez należytej świadomości nie ma żadnego znaczenia.  Z biegiem lat Twardocice (Harpersdorf) stały się swoistą enklawą tzw.  schwenckfeldyzmu. Jednak wbrew pojawiającym się w różnych źródłach informacjom, kościół w Twardocicach nie służył schwenckfeldystom, bowiem nie uznawali oni potrzeby budowy przybytków, przedkładając życie zgodnie z przykazaniami nad obrzędowość.

Po wojnie trzydziestoletniej świątynia zaczęła pełnić rolę tzw. kościoła ucieczkowego (później granicznego), położony był bowiem na obszarze protestanckim ale w bezpośrednim sąsiedztwie z pozostającym pod zarządem Habsburgów, zrekatolicyzowanym Śląskiem, gdzie protestanci zostali pozbawieni swoich kościołów. Wędrowano więc do ewangelickich świątyń położonych blisko granicy.

•  
• 23
•  
•  
•  
•  
•  
•  

Ruiny kościoła ewangelickiego z już przekrzywioną wieżą to najbardziej charakterystyczna budowla Twardocic - starej wsi na Pogórzu Kaczawskim.

Historia kościoła w Twardocicach jest długa i burzliwa, naznaczona również pamięcią o prześladowaniach religijnych. Pierwotnie świątynię zbudowano w tym miejscu w 1448 roku. Jednak budowla nie dotrwała w pierwotnej formie do naszych czasów, kościół bowiem dwukrotnie spłonął i dwa razy został odbudowany.

W połowie XVI wieku w Twardocicach osiedlili się wyznawcy nauk się Caspara Schwenckfelda, ślaskiego reformatora religijnego.  Głosił całkowitą wolność wyznania, tolerancję religijną i rozdział kościoła od państwa. Schwenckfeld prowadził ostrą polemikę z Marcinem Lutrem. Nie zgadzał się z nim w kwestiach wolnej woli, niemożności przestrzegania przykazań bożych oraz sakramentów. Twierdził m.in, że chrzest przyjmowany w dzieciństwie a więc bez należytej świadomości nie ma żadnego znaczenia.  Z biegiem lat Twardocice (Harpersdorf) stały się swoistą enklawą tzw.  schwenckfeldyzmu. Jednak wbrew pojawiającym się w różnych źródłach informacjom, kościół w Twardocicach nie służył schwenckfeldystom, bowiem nie uznawali oni potrzeby budowy przybytków, przedkładając życie zgodnie z przykazaniami nad obrzędowość. - Królestwo Boże jest w nas a nie w budynkach z drewna i kamienia -

Reklama

W roku 1609 kościół spłonął po raz pierwszy ale szybko go odbudowano. 

Po wojnie trzydziestoletniej świątynia zaczęła pełnić rolę tzw. kościoła ucieczkowego (później granicznego), położony był bowiem na obszarze protestanckim ale w bezpośrednim sąsiedztwie z pozostającym pod zarządem Habsburgów, zrekatolicyzowanym Śląskiem, gdzie protestanci zostali pozbawieni swoich kościołów. Wędrowano więc do ewangelickich świątyń położonych blisko granicy.

W związku z dużą ilością pielgrzymujących protestantów podjęto decyzję o rozbudowie świątyni w 1701 roku. Autorem projektu był włoski architekt Julio Simonetti. Po 10. latach prac kościół mógł pomieścić 2400 wiernych.

W tym czasie rozpoczynają się prześladowania społeczności schwenckfeldystów i to zarówno przez katolików jak i luteran. W 1719 roku do Twardocic przybywa misja Jezuitów. Rozpoczęło się nawracanie wyznawców nauki Schwenfelda na katolicyzm. Jezuci szybko zaczęli stosować dość drakońskie środki. Najpierw były to kary pieniężne za nieobecność na naukach, potem stosowano ostracyzm. Zdarzały się kary więzienia jak też zaprzęganie do wozów w charakterze zwierząt pociągowych. Schwenckfeldystom zabroniono pochówku na cmentarzu, chowano ich nocą przy tzw. „bydlęcej drodze”.

Prześladowania szybko odniosły skutek. Blisko dwustu Wyznawców Chwały Chrystusa opuściło Twardocice w 1726 roku, najpierw na Łużyce a potem do amerykańskiej Pensylwanii. Do rangi symbolu urósł w tych okolicznościach drugi pożar kościoła właśnie w 1726 roku. Świątynię odbudowali ewangelicy.

Dzisiejszy remont wieży nie jest próbą „odtworzenia świetności”, której w sensie symbolicznym nigdy tu nie było. Jego celem jest zabezpieczenie autentycznej substancji zabytkowej i zachowanie materialnego śladu po wspólnocie, która przez dziesięciolecia funkcjonowała na marginesie oficjalnej historii.

Prace prowadzone są etapami. W pierwszym etapie zdemontowano górną część hełmu wieży, której stan techniczny nie pozwalał na bezpieczne prowadzenie robót na miejscu. Elementy konstrukcji zostały przewiezione do warsztatu, gdzie przechodzą renowację i prace odtworzeniowe. Równolegle realizowany jest remont dolnej części wieży – kluczowy dla stabilności całej konstrukcji i możliwości ponownego montażu górnej partii.

W kolejnych miesiącach planowany jest montaż dolnej części wieży, wykonanie nowych elementów konstrukcyjnych, zabezpieczenie drewna oraz odtworzenie charakterystycznych form hełmu. Dopiero po zakończeniu tych prac możliwy będzie powrót odnowionej górnej partii wieży na swoje miejsce.

Całość prowadzona jest pod nadzorem Dolnośląski Wojewódzki Konserwator Zabytków – Delegatura w Legnicy, a inwestycja realizowana jest przy wsparciu środków z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Rządowego Programu Odbudowy Zabytków – Polski Ład, Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego oraz budżetu Gmina Pielgrzymka.

Ślad zapomnianej historii. Trwa remont wieży dawnego kościoła w Twardocicach