Zabytki kotliny i okolic

Pałac Staniszów

Pałac w Staniszowie tzw. Górny pierwotnie powstał w 2 połowie XVI w i przebudowany już w wieku XVII. W roku 1787 został przebudowany lub zbudowany na nowo, jako rezydencja barokowa. W 1887 r zostało dobudowane skrzydło wschodnie. Pałac jest budowlą 2 kondygnacyjną, nakrytą 4 - spadowym dachem z lukarnami (pionowe okienko na dachu doświetlające poddasze). Zachowane zostały portale, opaski okienne i kartusz herbowy. Przed wejściami są tarasy z kamiennymi schodkami.

Powyżej pałacu stoi dawna oficyna powstała w 1818 r. jest to budynek parterowy z poddaszem mieszkalnym. W przyziemiu zachowały się w dobrym stanie sklepienia. Poniżej pałacu stoi budynek dworski z końca XVIII w i przebudowany w 1830 r. Jest to dwu kondygnacyjny budynek ze sklepieniami w przyziemiu, nakryty dachem naczółkowym (dach dwuspadowy z dodatkowymi, nieiwelkimi, trójkątnymi połaciami ) , pod tarasem z pałacem stoją budynki gospodarcze dawnego folwarku. Za pałacem rozpościera się park krajobrazowy, łączący się z okolicznymi lasami. Został założony w, 1790 r, jako park angielski. Zachował oryginalny układ z dwoma stawami, tarasami i skałkami rosną w nim liczne okazy drzew rodzimych gatunków i kilka egzotycznych. Wiele z nich jest pomnikami przyrody. Park oraz przyległe do niego lasy zajmowały powierzchnię 194 ha i należały do najpiękniejszych posiadłości w kotlinie.

Pałac od samego początku należał do rodu ks. Reus. Tutaj mieściła się siedziba posiadłości, do której należały w sumie trzy majątki. Ród ten wywodził się z Saksonii, a jego „ojcem” był Heinrich der Fromme. Pałac górny zbudowany został z inicjatywy hrabiego Henryka XXXVIII von Reus. Pałac i jego wspaniały park często był odwiedzany przez turystów i wyśmienitych gości, między innymi Izabela Czartoryska, która będąc w XIX w w Cieplicach, odwiedziła Staniszów.

Po 1945 r Staniszów na wiele lat utracił funkcję wczasową, pozostając, jako wieś rolnicza. Pałace zostały rozszabrowane, a następnie przeszły w ręce PGR. W Górnym i dawnym browarze urządzono domy wczasowe. Pałac często zmieniał właścicieli, którzy nie przykładali się do utrzymania go w należytym porządku, zaczął popadać w ruinę. Jednym z ostatnich właścicieli była Wojewódzka Komenda Straży Pożarnej, która też nic dobrego nie wniosła.

Obecnie pałac jest własnością prywatną. Mieści się w nim Fundacja Forum Staniszów i przystosowany został do funkcji hotelowej. Wraz z okolicznym parkiem jest miejscem otwartym dla zwiedzających i turystów.