Wykorzystywanie wizerunku innej osoby na w serwisie społecznościowym

Żyjemy w dobie Internetu. Niemal każdy z nas ma dostęp do serwisów społecznościowych, a po sieci krążą niezliczone ilości zdjęć. Nie wszyscy jednak zdają sobie sprawę z konsekwencji publikowania fotografii innych osób oraz z innych zagrożeń czyhającym w wirtualnym świecie. A jak się okazuje, naruszenie wizerunku innej osoby jest bardzo łatwe.

W przepisach polskiego prawa nie znajdziemy definicji legalnej wizerunku. Przyjmuje się natomiast, że jest to wytwór materialny, który za pomocą środków plastycznych przedstawia rozpoznawalną podobiznę danej osoby. Mogą to być zatem fotografie, filmy, obrazy malarskie lub karykatury. Idąc za M. Poźniak–Niedzielską i J. Szczotką, wizerunkiem są dostrzegalne, fizyczne cechy człowieka tworzące jego wygląd i umożliwiające jego identyfikację.

Kwestie dotyczące wizerunku zostały poruszone w kilku aktach prawnych, przy czym należy pamiętać, że przepisy mają zastosowanie zarówno w świecie realny, jak i wirtualnym. W świetle ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. Od tej zasady istnieją jednak pewne wyjątki. W braku wyraźnego zastrzeżenia zezwolenie nie jest wymagane, jeżeli osoba ta otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie. Ponadto można rozpowszechniać wizerunek osoby powszechnie znanej, jeśli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych. Dotyczy to także osoby, która stanowi jedynie szczegół całości takiej jak zgromadzenie, krajobraz, publiczna impreza. W każdym innym przypadku rozpowszechnianie wizerunku bez zgody tej osoby stanowi działanie bezprawne. Co więcej należy podkreślić, że zgoda powinna być niewątpliwa i skonkretyzowana, czyli powinniśmy dokładnie wiedzieć do jakich celów posłuży nasz wizerunek.

Konsekwencje naruszenia prawa do wizerunku

A co w przypadku, gdy nasz wizerunek zostanie naruszony? Opierając się na kodeksie cywilnym i ustawie o prawach autorskich i prawach pokrewnych w takie sytuacji mamy prawo zażądać zaniechania dalszego rozpowszechniania wizerunku; doprowadzenia do usunięcia skutków naruszenia prawa do wizerunku; otrzymania nawet trzykrotności wartości wynagrodzenia za wykorzystanie wizerunku (gdy naruszenie tego prawa ma charakter zawiniony); odszkodowania za doznaną krzywdę związaną z naruszeniem; przekazania określonej sumy na wskazany przez uprawnionego cel społeczny.

Niebezpiecznym zjawiskiem występującym w Internecie jest również nękanie oraz podszywanie się pod inną osobę. Zgodnie z art. 190a Kodeksu karnego kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia lub istotnie narusza jej prywatność, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Tej samej karze podlega, kto, podszywając się pod inną osobę, wykorzystuje jej wizerunek lub inne jej dane osobowe w celu wyrządzenia jej szkody majątkowej lub osobistej. Duże znaczenie ma tutaj intencjonalne działanie sprawcy oraz jego motywacja skierowana na wyrządzenie szkody co jest konieczne do kwalifikacji prawnej czynu. Przykładowym działaniem może być tutaj wykorzystywanie naszego wizerunku w celu ośmieszenia lub poniżenia naszej osoby. Przestępstwo może także polegać na kradzieży tożsamości, czyli założeniu fałszywego (imitującego prawdziwe) konta na portalu społecznościowym. Jeżeli czyn doprowadzi choćby do próby samobójczej, to wówczas sprawcy grozi kara 10 lat pozbawienia wolności.

Warto zwrócić uwagę na poruszoną wyżej kwestię dotyczącą danych osobowych. Art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych za dane osobowe uznaje wszelkie informacje dotyczące zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osoby fizycznej. Mogą to być zatem takie informacje jak: imię i nazwisko, płeć, wzrost, znaki szczególne, obywatelstwo, miejsce i data urodzenia, wykształcenie, czy stan cywilny. Należy zatem zachować ostrożność i rozsądek podczas publikowania zdjęć grupowych np. z czasów szkolnych. Podpisując przedstawione na fotografii osoby bez ich zgody lub przypisując komuś błędne imię bądź nazwisko, naruszamy prawo.

Jak widać o złamanie prawa w Internecie nie jest trudno. Wielka popularność serwisów społecznościowych sprzyja wykorzystywaniu wizerunku innych osób. Jak zatem ustrzec się przed naruszeniem prawa? Przede wszystkim musimy zachować rozsądek i ostrożność. Przed publikacją zdjęć lub danych osobowych osób trzecich bezwzględnie należy uzyskać od nich zgodę. Nie bójmy się także reagować w sytuacji, gdy ktoś inny narusza nasze dobra osobiste. Pamiętajmy, że materiały publikowane w sieci czasami wiążą się z poważnymi konsekwencjami – mogą przesądzić o dostaniu się do wymarzonej pracy, a w skrajnych przypadkach doprowadzić nawet do samobójstwa.