Kowary bronią swojego symbolu. Próba zburzenia słynnej mozaiki

W Kowarach wybuchła burza wokół jednej z najbardziej rozpoznawalnych pamiątek po przemysłowej historii miasta. W środę rano na teren dawnej Fabryki Dywanów wjechała firma rozbiórkowa, która rozpoczęła prace przy charakterystycznej ceramicznej mozaice przedstawiającej orientalny dywan. Na miejscu szybko pojawili się mieszkańcy, burmistrz miasta oraz policja. Wszystko dzieje się zaledwie kilka dni po wszczęciu procedury wpisania mozaiki do rejestru zabytków.

Ceramiczna mozaika przez dekady była jednym z symboli Kowar. Umieszczona na elewacji dawnej Fabryki Dywanów, witała osoby wjeżdżające do miasta i przypominała o przemysłowej historii miejscowości. Dziś budynek jest własnością prywatną, a właściciel zlecił prace rozbiórkowe podwykonawcy.

Jak informował w materiale TVP Wrocław wykonawca prac Grzegorz Sołtys, dostał od inwestora polecenie rozbiórki mozaiki.

– Zlecił mi to inwestor, żebym rozburzył. Dla inwestora i dla mnie to nie zbytek – mówił w rozmowie z TVP Wrocław.

Prace rozpoczęły się od wykonania otworu w ścianie. To wywołało natychmiastową reakcję mieszkańców i władz miasta. Na miejsce wezwano policję.

Burmistrz Kowar Elżbieta Zakrzewska nie kryła oburzenia sytuacją. Jak podkreślała w materiale TVP Wrocław, właściciel nieruchomości miał zostać poinformowany o decyzji konserwatora zabytków.

– To jest przestępstwo. Pan pełnomocnik właściciela dostał informację, dostał decyzję konserwatora. Sama to wysyłałam, mogę to w każdej chwili udowodnić, pokazać – mówiła burmistrz Kowar.

Sprawa jest szczególnie głośna, ponieważ zaledwie kilka dni wcześniej Dolnośląski Wojewódzki Konserwator Zabytków oficjalnie wszczął postępowanie administracyjne dotyczące wpisu mozaiki do rejestru zabytków ruchomych. Procedura została uruchomiona 15 maja 2026 roku.

To kluczowy moment dla przyszłości dzieła. Wpis do rejestru zabytków ruchomych oznaczałby najwyższą możliwą formę ochrony prawnej. W praktyce dawałby możliwość nadzorowania stanu mozaiki, a w sytuacji zagrożenia również jej bezpiecznego demontażu i przeniesienia w inne miejsce.

W obronę mozaiki zaangażowali się mieszkańcy, lokalni społecznicy i miłośnicy historii regionu. Jak podkreślają osoby zaangażowane w działania ratunkowe, skala społecznego sprzeciwu wobec zniszczenia dzieła jest bezprecedensowa.

– Jesteśmy wszyscy jako mieszkańcy w szoku, zobaczymy, jaki będzie rozwój wydarzeń – mówił TVP Wrocław Andrzej Olszewski, pasjonat lokalnej historii.

Sama mozaika powstała w 1978 roku we wzorcowni Kowarskiej Fabryki Dywanów. Nad projektem przez trzy miesiące pracował dziesięcioosobowy zespół pod kierownictwem Stanisławy Lewkowicz. Dzieło wykonano z ponad 169 tysięcy szklanych płytek przygotowanych przez Hutę Szkła w Wałbrzychu.

Zdaniem historyków i społeczników mozaika ma nie tylko wartość artystyczną, ale również dokumentuje historię powojennego przemysłu Dolnego Śląska i tożsamość samych Kowar. Jej zniszczenie byłoby nieodwracalną stratą dla regionalnego dziedzictwa kulturowego.

Na razie nie wiadomo, jakie dalsze decyzje zapadną wobec właściciela obiektu i prowadzonych prac. Jedno jest jednak pewne — sprawa dawnej mozaiki przestała być wyłącznie lokalnym konfliktem o fragment elewacji. Dla wielu mieszkańców stała się symbolem walki o pamięć, historię i charakter miasta.

Kowary bronią swojego symbolu. Próba zburzenia słynnej mozaiki